Σε μια προσεκτικά διατυπωμένη τοποθέτηση μετά τη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου στην Άγκυρα, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αναφέρθηκε στις συνομιλίες της 11ης Φεβρουαρίου με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, επιχειρώντας να εκπέμψει μήνυμα θεσμικής συνέχειας και σταθερότητας, χωρίς ωστόσο να μεταβάλει τις πάγιες τουρκικές θέσεις σε κρίσιμα ζητήματα.
Ο Τούρκος πρόεδρος έκανε λόγο για «διεξοδική αξιολόγηση» των σχέσεων Ελλάδας-Τουρκίας και για ενίσχυση του «θεσμικού και νομικού πλαισίου» μέσω των κειμένων που υπεγράφησαν.
Παράλληλα, επανέφερε τα ζητήματα του Αιγαίου, της Ανατολικής Μεσογείου και της Δυτικής Θράκης, εντάσσοντάς τα σε ένα πλαίσιο διαλόγου αλλά και αμοιβαίου σεβασμού.
Χαμηλοί τόνοι, σταθερές γραμμές
Η αναφορά του Ερντογάν στη «σεβασμό των κυριαρχικών δικαιωμάτων» και στην προσδοκία αντίστοιχης στάσης από την άλλη πλευρά αποτελεί μια τυπική, αλλά πολιτικά φορτισμένη διατύπωση.
Από τη μία, αποφεύγεται η επιθετική ρητορική προηγούμενων ετών από την άλλη, υπογραμμίζεται η τουρκική θέση περί «αμοιβαιότητας» σε ζητήματα που αφορούν τον εναέριο χώρο, τα χωρικά ύδατα και τις θαλάσσιες ζώνες.
Δεν πρόκειται για αλλαγή στρατηγικής, αλλά για επαναβεβαίωση γνωστών θέσεων σε ηπιότερο τόνο. Η Άγκυρα δείχνει να επιλέγει τη συνέχιση της διαδικασίας προσέγγισης με την Αθήνα, χωρίς να αποσύρει από την ατζέντα της τα ζητήματα που θεωρεί ανοιχτά.
Η Δυτική Θράκη και η σταθερή διαφωνία!
Ιδιαίτερη σημασία έχει η εκ νέου αναφορά στην «τουρκική μειονότητα της Δυτικής Θράκης». Η Ελλάδα, βάσει της Συνθήκης της Λωζάννης, αναγνωρίζει μουσουλμανική μειονότητα, ενώ η Τουρκία χρησιμοποιεί συστηματικά τον όρο «τουρκική».
Η επανάληψη της θέσης αυτής δεν συνιστά νέα κλιμάκωση, αλλά διατήρηση μιας πάγιας διπλωματικής διαφοροποίησης.
Η αναφορά ενδέχεται να απευθύνεται τόσο προς το εσωτερικό ακροατήριο της Τουρκίας όσο και προς τη μειονότητα στη Θράκη, διατηρώντας το ζήτημα σε πολιτικό επίπεδο χωρίς άμεση κλιμάκωση.
Η οικονομία ως πεδίο σύγκλισης
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Ερντογάν επανέλαβε τον στόχο αύξησης του διμερούς εμπορίου στα 10 δισ. δολάρια από τα περίπου 7 δισ. που καταγράφονται σήμερα.
Η οικονομική διάσταση λειτουργεί ως σταθεροποιητικός παράγοντας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, προσφέροντας κοινό πεδίο συνεργασίας και περιορίζοντας τα περιθώρια έντασης.
Η Άγκυρα φαίνεται να επιδιώκει μια παράλληλη πορεία: διατήρηση των εθνικών διεκδικήσεων σε πολιτικό επίπεδο, αλλά ταυτόχρονα ενίσχυση της οικονομικής και θεσμικής συνεργασίας.
Μήνυμα προς Δύση και περιφέρεια
Οι δηλώσεις πραγματοποιήθηκαν σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών αναταράξεων.
Η αναφορά ότι «η Τουρκία θέλει να αυξήσει τον αριθμό των φίλων της» εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική επανατοποθέτησης της χώρας ως παράγοντα σταθερότητας σε ένα μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον.
Η Άγκυρα επιχειρεί να δείξει ότι προκρίνει τον διάλογο και την αποκλιμάκωση, χωρίς όμως να αποδυναμώνει το εσωτερικό αφήγημα περί προάσπισης κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Συμπερασματικά
Οι δηλώσεις Ερντογάν δεν σηματοδοτούν νέα φάση έντασης ούτε ουσιαστική μετατόπιση πολιτικής.
Αντίθετα, επιβεβαιώνουν μια στρατηγική ισορροπίας που προβλέπει συνέχιση του διαλόγου με την Αθήνα, χαμηλότερη ρητορική ένταση, αλλά σταθερή προσήλωση στις πάγιες τουρκικές θέσεις.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν η θεσμική προσέγγιση μπορεί να μεταφραστεί σε συγκεκριμένα βήματα εμπιστοσύνης ή αν τα δομικά ζητήματα του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου θα επανέλθουν στο προσκήνιο με μεγαλύτερη ένταση.
