Σε μια εξέλιξη που προκαλεί παγκόσμιο σοκ και ανατρέπει τις γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης ανακοίνωσαν τα ξημερώματα ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια ισραηλινών αεροπορικών επιδρομών στην Τεχεράνη.
Το πλήγμα έπληξε το γραφείο του Αλί Χαμενεΐ νωρίς το πρωί της 28ης Φεβρουαρίου με Ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης να επιβεβαιώνουν τον «μαρτυρικό θάνατο» του ανώτατου ηγέτη από ισραηλινά αεροπορικά πλήγματα στην Τεχεράνη, με την κρατική τηλεόραση να ανακοινώνει 40ήμερο εθνικό πένθος.
Άμεση στρατιωτική απάντηση – Πυραυλικές επιθέσεις στο Τελ Αβίβ
Λίγες ώρες μετά τις ανακοινώσεις για τον θάνατο του Χαμενεΐ,, το Ιράν εξαπέλυσε πυραυλική επίθεση εναντίον του Τελ Αβίβ, με εκρήξεις να συγκλονίζουν την πόλη και το ισραηλινό σύστημα αεράμυνας να ενεργοποιείται για την αναχαίτιση των πυραύλων.
Οι ισραηλινές αρχές κάνουν λόγο για ζημιές σε κτίρια και τραυματισμούς, χωρίς να δίνουν ακόμη σαφή εικόνα για τον αριθμό των θυμάτων, ενώ σωστικά συνεργεία επιχειρούν σε πολλά σημεία της πόλης.
Η ισραηλινή κυβέρνηση δεν έχει αναλάβει επισήμως την ευθύνη για το πλήγμα στην ιρανική πρωτεύουσα, ωστόσο στρατιωτικές πηγές κάνουν λόγο για «στοχευμένες επιχειρήσεις υψηλής ακρίβειας».
Από την Ουάσιγκτον, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump χαρακτήρισε την επιχείρηση «επιβεβλημένη», επικαλούμενος λόγους εθνικής ασφάλειας και αφήνοντας να εννοηθεί ότι σημαντικά στελέχη του ιρανικού καθεστώτος έχουν εξουδετερωθεί.
Το κενό εξουσίας στην Τεχεράνη
Ο Αλί Χαμενεΐ βρισκόταν στην κορυφή της ιρανικής πολιτικής πυραμίδας από το 1989.
Ως ανώτατος ηγέτης, είχε τον τελικό λόγο στις στρατηγικές αποφάσεις, στον έλεγχο των Ενόπλων Δυνάμεων και στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής. Ο θάνατός του δημιουργεί ένα θεσμικό και πολιτικό κενό σε μια στιγμή που η χώρα βρίσκεται σε ανοιχτή στρατιωτική αντιπαράθεση.
Η διαδικασία διαδοχής στο Ιράν προβλέπει ρόλο για τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, ωστόσο οι ισορροπίες στο εσωτερικό του καθεστώτος είναι σύνθετες.
Οι Φρουροί της Επανάστασης, το θρησκευτικό κατεστημένο και τα πολιτικά ρεύματα εντός του συστήματος καλούνται να διαχειριστούν μια διπλή πρόκληση: τη διατήρηση της εσωτερικής συνοχής και την αποτροπή περαιτέρω εξωτερικών πληγμάτων.
Σε περιόδους κρίσης, το ιρανικό καθεστώς έχει δείξει τάση συσπείρωσης. Ωστόσο, η απώλεια μιας ηγετικής φυσιογνωμίας με τόσο μακρά παρουσία ενδέχεται να αναζωπυρώσει υπόγειες αντιπαραθέσεις.
Ο κίνδυνος γενικευμένης σύρραξης
Η ανταλλαγή πληγμάτων μεταξύ Ιράν και Ισραήλ αυξάνει τον κίνδυνο ευρύτερης περιφερειακής ανάφλεξης. Ενδεχόμενη εμπλοκή επιπλέον δυνάμεων ή επιθέσεις σε αμερικανικούς στόχους στον Περσικό Κόλπο θα μπορούσαν να μετατρέψουν την κρίση σε ανοιχτό πόλεμο με πολλαπλά μέτωπα.
Παράλληλα, οι διεθνείς αγορές ενεργείας δείχνουν έντονη αστάθεια, με προβλέψεις για άνοδο του πετρελαίου Brent στα 80-100 δολάρια το βαρέλι λόγω φόβων απόκλεισης του Στενού του Ορμούζ.
Κρυπτονομίσματα όπως το Bitcoin κατρακύλησαν έως 3,8% αρχικά, ενώ αναλυτές προειδοποιούν για ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις αν η κρίση κλιμακωθεί.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες καταδίκασε τόσο τα ισραηλινο-αμερικανικά πλήγματα όσο και την ιρανική ανταπόδοση, καλώντας σε αποκλιμάκωση και επάνοδο σε διαπραγματεύσεις για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Η διπλωματική μάχη
Στο διπλωματικό πεδίο, βρίσκονται σε εξέλιξη επείγουσες διαβουλεύσεις για την αποτροπή ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Η διεθνής κοινότητα καλεί σε αυτοσυγκράτηση, ωστόσο τα περιθώρια διαμεσολάβησης στενεύουν όσο η στρατιωτική ένταση αυξάνεται.
Το ερώτημα που κυριαρχεί είναι αν η παρούσα κρίση θα περιοριστεί σε έναν κύκλο σκληρών αλλά ελεγχόμενων αντιποίνων ή αν θα εξελιχθεί σε παρατεταμένη σύγκρουση που θα αναδιαμορφώσει ριζικά τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.
Η απάντηση θα κριθεί όχι μόνο από τα στρατιωτικά πλήγματα, αλλά και από τη διαχείριση του κενού εξουσίας στην Τεχεράνη. Σε κάθε περίπτωση, η περιοχή βρίσκεται πλέον σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι, με τις επόμενες κινήσεις των εμπλεκόμενων πλευρών να καθορίζουν το εύρος και το βάθος της κρίσης.
