Οι εικόνες που προέρχονται σήμερα από τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν αφήνουν πολλά περιθώρια παρερμηνείας. Η κρατική βία δεν εμφανίζεται πλέον ως «παρέκκλιση» ή ως αποτέλεσμα μεμονωμένων υπερβάσεων, αλλά ως συνειδητή πολιτική επιλογή.
Υπό την επιρροή και τη ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ, η καταστολή αναβαθμίζεται σε βασικό εργαλείο διακυβέρνησης και η έννοια της ασφάλειας χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει πρακτικές που πλήττουν ανοιχτά θεμελιώδη δικαιώματα.
Η επιβολή «νόμου και τάξης» παρουσιάζεται ως απάντηση σε μια κοινωνία που, σύμφωνα με το κυρίαρχο αφήγημα, απειλείται από εσωτερικούς εχθρούς, δηλαδή διαδηλωτές, μετανάστες και «αναμφίβολα» από πολιτικούς αντιπάλους.
Όταν η ωμή βία στρέφεται ακόμη και κατά Αμερικανών πολιτών, μπορεί κανείς εύλογα να αναρωτηθεί τι συμβαίνει σε εκείνους, που δεν διαθέτουν ούτε υπηκοότητα ούτε φωνή.
Σε αυτό το πλαίσιο, η χρήση ωμής βίας κατά αθώων πολιτών παύει να προκαλεί πολιτικό κόστος και μετατρέπεται σε στοιχείο κανονικότητας. Όταν η εξουσία επιβραβεύει την καταστολή, η αυθαιρεσία παύει να είναι ατύχημα και μετατρέπεται σε πολιτική γραμμή.
Συστηματική υπονόμευση των θεσμών
Το πιο ανησυχητικό, ωστόσο, δεν είναι μόνο η βία καθαυτή, αλλά η συστηματική υπονόμευση των θεσμών που θα όφειλαν να τη συγκρατούν.
Η αμφισβήτηση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, η επίθεση στα μέσα ενημέρωσης και η απαξίωση κάθε μορφής θεσμικού ελέγχου συνθέτουν ένα μοντέλο εξουσίας που μετακινείται επικίνδυνα μακριά από τις αρχές της φιλελεύθερης δημοκρατίας.
Η αμερικανική περίπτωση δεν αφορά μόνο τις ΗΠΑ. Αφορά το παγκόσμιο σύστημα. Όταν μια υπερδύναμη που διαχρονικά επικαλείται τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα επιλέγει την ισχύ αντί των κανόνων, στέλνει ένα σαφές μήνυμα πως το Κράτος Δικαίου είναι διαπραγματεύσιμο.
Το μήνυμα αυτό δεν περνά απαρατήρητο. Αντίθετα, λειτουργεί ως άλλοθι για αυταρχικά καθεστώτα και ενισχύει την παγκόσμια τάση διολίσθησης προς τη βία και την ατιμωρησία.
Η διεθνής τάξη μετατρέπεται σε πεδίο ωμής επιβολής συμφερόντων!
Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η πραγματικότητα συμπίπτει με τις προειδοποιήσεις διεθνών οργανισμών για την αντικατάσταση του διεθνούς δικαίου από τον «νόμο της ζούγκλας».
Όταν οι ισχυροί δρουν χωρίς λογοδοσία, οι κανόνες χάνουν τη δεσμευτική τους ισχύ και η διεθνής τάξη μετατρέπεται σε πεδίο ωμής επιβολής συμφερόντων.
Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν αυτή η πολιτική θα έχει συνέπειες, αλλά ποιες θα είναι αυτές και ποιος θα κληθεί να τις πληρώσει.
Η ιστορία δείχνει ότι η κανονικοποίηση της βίας δεν σταθεροποιεί κοινωνίες, απεναντίας, τις διαβρώνει. Και όταν η δημοκρατία συρρικνώνεται στο εσωτερικό των ισχυρών κρατών, η αστάθεια εξάγεται προς τα έξω.
Η υπεράσπιση του Κράτους Δικαίου δεν αποτελεί ιδεολογική πολυτέλεια. Αποτελεί προϋπόθεση για την κοινωνική συνοχή, τη διεθνή ασφάλεια και, τελικά, για την ίδια τη δημοκρατική επιβίωση.
Όταν αυτή η αρχή εγκαταλείπεται, η βία παύει να είναι εξαίρεση και γίνεται κανόνας. Και αυτό είναι ένα τίμημα που καμία κοινωνία δεν μπορεί να πληρώσει χωρίς συνέπειες!
Η ελληνική διάσταση!
Και στην Ελλάδα, πρόσφατες νομοθετικές πρωτοβουλίες έχουν προκαλέσει έντονο προβληματισμό ως προς τον σεβασμό της διάκρισης των εξουσιών.
Η σκοτεινή νομοθετική παρέμβαση της κ. Κεφαλογιάννη, με τη συνδρομή του Υπουργού Δικαιοσύνης κ. Φλωρίδη, η οποία, σύμφωνα με τις νομικές επικρίσεις που διατυπώθηκαν, δημιουργεί το πλαίσιο ώστε μια υπόθεση να οδηγηθεί εκ των προτέρων σε συγκεκριμένη κατεύθυνση, επαναφέρει με τον πιο ανησυχητικό τρόπο το θεμελιώδες ερώτημα για τα όρια της εξουσίας, πού τελειώνει η νομοθετική αρμοδιότητα και πού αρχίζει η θεσμική εκτροπή.
Επίσης, η τραγωδία στα Τέμπη, που συγκλόνισε την κοινωνία, φέρνει με δραματικό τρόπο στο φως τις συνέπειες της αδυναμίας αποτελεσματικού θεσμικού ελέγχου και της έλλειψης λογοδοσίας.
Τα παραδείγματα είναι πολλά, αλλά το αποτέλεσμα δυστυχώς ίδιο! Ανθρώπινες ζωές κινδυνεύουν όταν οι θεσμοί αδρανούν και κανείς δεν λογοδοτεί για τις αποφάσεις του.
Όταν ο νόμος προσαρμόζεται για να εξυπηρετήσει συγκεκριμένη έκβαση ή όταν οι αρμόδιοι θεσμοί δεν λειτουργούν όπως θα έπρεπε, η Δικαιοσύνη κινδυνεύει να μετατραπεί από ανεξάρτητος πυλώνας του πολιτεύματος σε επικυρωτικό μηχανισμό πολιτικών επιλογών.
Και τότε το πρόβλημα παύει να είναι συγκυριακό. Γίνεται βαθιά θεσμικό.
Τα σημάδια των καιρών
Στην εποχή που ζούμε, η κανονικοποίηση της βίας και η μετατροπή των θεσμών σε εργαλεία πολιτικής εκτροπής δεν αποτελούν απλώς προειδοποιήσεις για το μέλλον, είναι σημάδια των καιρών που απαιτούν κοινωνική εγρήγορση.
Η υπεράσπιση του Κράτους Δικαίου, της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και της διάκρισης των εξουσιών δεν είναι πλέον επιλογή, είναι αναγκαία προϋπόθεση για την ίδια τη δημοκρατική επιβίωση και για την προστασία κάθε πολίτη από την αυθαιρεσία.
Αν τα σημεία των καιρών παραμείνουν αναπάντητα, η βία και η θεσμική εκτροπή θα παγιωθούν, με κόστος που κανένα κράτος και καμία κοινωνία δεν μπορούν να αντέξουν.
